Op bezoek bij het Ministerie van Onderwijs

Een stortvloed van likes en reacties kwam er op mijn blog over werkdruk in het onderwijs. Het bericht is al meer dan 2000 keer gedeeld. Het werd mij al snel duidelijk hoe erg dit leeft, niet alleen bij mij. Met hoge verwachtingen vertrok ik dan ook op maandagmiddag 7 maart naar Den Haag om in gesprek te gaan met Sander Dekker en Monique Vogelzang. De staatssecretaris en de inspecteur generaal van de onderwijsinspectie waren anderhalf uur beschikbaar voor een interactieve werksessie met mij en 13 collega’s. Hieronder beschrijf ik mijn ervaring.

Veertien leerkrachten. Veertien gepassioneerde en bevlogen leerkrachten met elk hun eigen verhaal en werkdruk-beleving. Hoe kon het ook anders dan uitlopen? Bij binnenkomst kregen we twee blaadjes. Op de ene mochten de energie-vreters, op de andere mochten de energie-gevers. We zouden op zoek gaan naar overeenkomsten en oplossingen. Eén voor één kwamen we aan het woord. De staatssecretaris en de inspecteur generaal stelden verduidelijkingsvragen en lichtten soms dingen toe. De overeenkomsten waren duidelijk, de oplossingen niet…

Ieder van ons geniet van de interactie met de kinderen. De verplichte administratie wordt veelal als een zware belasting ervaren. In het gespreksverslag van het ministerie staat: “Uit het gesprek blijkt dat het groepsplan als energievreter nummer 1 wordt ervaren”. Zo herinner ik me dat niet. Het groepsplan is wel het meest genoemde voorbeeld, maar het is en blijft een voorbeeld. De administratie die we genoemd hebben gaat veel verder dan dat. Maar alle genoemde voorbeelden van energievreters hadden heel duidelijk een gemeenschappelijke deler: bezigheden die niet bijdragen aan de kwaliteit van ons onderwijs. Díe kosten de meeste energie.

rosanne bos

Sander Dekker was duidelijk: als het niet bijdraagt aan je onderwijs, doe het dan niet. Monique Vogelzang gaf aan dat er van de inspectie veel minder moet dan scholen en leerkrachten denken. Ik was verbaasd over hoe verbaasd zij waren toen een van de aanwezige leerkrachten haar ‘verplichte groepsplan’ van 8 kantjes tevoorschijn toverde. Groepsplannen zijn helemaal niet verplicht, lichtte Monique toe. En zeker niet zo uitgebreid als dit.

Een ander sprekend voorbeeld was dat van een meester op een basisschool die ook groepsplannen, handelingsplannen en didactische overzichten gebruikte. De inspectie was langs geweest bij hem op school, en had gezegd dat de samenhang miste. De school heeft daarop een extra formulier toegevoegd waarop de informatie van de andere formulieren nogmaals ingevuld zou moeten worden. Het werd dus niet minder, maar meer. En dat terwijl, als ik de aanwezigen van de onderwijsinspectie mag geloven, de oplossing van de ontbrekende samenhang net zo goed zou kunnen worden gevonden in ‘minder’. In bijvoorbeeld één formulier waarop alle informatie kort en krachtig gebundeld is.

Wat een kloof tussen de scholen en de inspectie! Ik geloof echt dat we allemaal hetzelfde willen: het onderwijs verbeteren. Maar op dit moment heeft de inspectie in sommige gevallen eerder een negatieve invloed op scholen, als het idee gewekt wordt dat het allemaal meer-meer-meer moet zijn. Hoe kan die kloof gedicht worden?

De vraag die toen bij mij opkwam, en die ik meermalen hardop gesteld heb in het gesprek, was dan ook: waar vinden leerkrachten terug wat er wel en niet verplicht is? Als leerkrachten dit terug kunnen vinden kunnen zij zich kritischer opstellen tegenover IB, directie en bestuur. Dan kunnen zij goed geïnformeerd beslissingen nemen over hun eigen administratie binnen de kaders die nu nog te onduidelijk zijn.

rosanne bos

Na anderhalf uur hadden alle leerkrachten hun zegje gedaan. De staatssecretaris en de inspecteur generaal bedankten ons voor onze inbreng en gaven aan hier verder mee te kunnen. Geen tijd meer voor overleg in groepjes, zoals op het programma had gestaan. Geen oplossingen. Geen toezeggingen. Geen echte antwoorden. Maar wel dat idee in mijn achterhoofd: dus het kan én mag ook anders?

Tijdens de borrel heb ik nagepraat met een aantal medewerkers van het ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschap. Stuk voor stuk hadden ze ook een passie voor het onderwijs. Elk van hen hetzelfde doel als wij: het onderwijs verbeteren. Toen ik doorvroeg kwam ik erachter dat er al best veel zaken lopen op het gebied van werkdruk in het onderwijs. Er zijn verschillende werkgroepen actief binnen het ministerie die onderzoeken waar het mis gaat in de communicatie; waar de onterechte ideeën over verplichte administratie ontstaan. Er komt binnenkort een meldpunt voor overbodige administratie en via de website lerarenagenda.nl en via de website van het ministerie kun je vragen stellen over wat er wel en niet verplicht is.

Vanmorgen is er in de tweede kamer gesproken over werkdruk in het onderwijs. Dit was online te volgen via een livestream. Wisten jullie dat er al een pilot loopt met “regelluwe scholen”? Een aantal scholen is bij wijze van experiment vrijgesteld van een groot aantal regels in onderwijsland en krijgt de vrijheid om invulling te geven aan het onderwijs. Het gaat nu alleen om excellente scholen, maar in het debat van vandaag was te zien dat er door meerdere partijen gepleit werd voor uitbreiding van dit onderzoek voor scholen met een basisarrangement.

Maar wat blijkt? Wat deze regelluwe scholen aan vrijheid willen nemen had grotendeels ook al gekund binnen de bestaande regels. Er is veel meer mogelijk dan wij denken! Ik roep bij deze Sander Dekker en Monique Vogelzang op om ons zo snel mogelijk inzicht te geven in de verplichtingen die er wél zijn, zodat we de vrijheid die wij kennelijk eigenlijk al hebben ook echt kunnen benutten!

Als de toezichtkaders, die al op de website van de inspectie te vinden zijn, vertaald kunnen worden naar praktische voorbeelden die inzichtelijk zijn voor alle lagen van het onderwijs, dan geloof ik dat dat een grote stap in de vermindering van werkdruk zou kunnen zijn. Want als het écht waar is dat er veel minder moet dan nu gedacht wordt, betekent dit dat er dus wat van ons volle bordje af kan! Ik heb de inspectie dan ook voorgesteld om een aparte website te maken waarop duidelijk terug te vinden is waar scholen, en dus leerkrachten, nu wel en niet toe verplicht zijn.


Rosanne Bos is leerkracht en gedragsdeskundige. Met haar bedrijf Kind & Gedrag biedt zij bijscholing aan leerkrachten en biedt zij advies en (e-)consultancy aan ouders, scholen en onderwijsinstellingen. Op deze website vindt u onder verschillende tabbladen informatie over Rosanne Bos en haar diensten.